Anatomia i funkcje jelita grubego
Dodano: 2006-02-21 15:00:43
Jelito grube jest końcowym odcinkiem przewodu pokarmowego. Jest to organ o skomplikowanej budowie i działaniu, którego sprawność decyduje w wielu przypadkach o innych organach wewnętrznych organizmu ludzkiego i o zdrowiu człowieka.
Jelito grube ciągnie się od zastawki okrężnicy, czyli zwieracza krętniczo – kątniczego do odbytnicy. Wyróżnia się w nim kątnicę, czyli jelito ślepe z wyrostkiem robaczkowym, okrężnicę i odbytnicę. Kątnica leży w prawym dole biodrowym i przemieszcza się w zależności od wypełnienia kałem lub gazami.
Katnica przechodzi w okrężnicę wstępującą, która w prawym podżebrzu tworzy zagięcie zwane wątrobowym rozpoczynające okrężnicę poprzeczną. Okrężnica poprzeczna w lewym podżebrzu pod kątem ostrym tworzy zagięcie zwane śledzionowym. Następnie przechodzi w okrężnicę zstępującą, a ta poniżej grzebienia kości biodrowej w okrężnicę esowatą. Podobnie jak okrężnica poprzeczna, również okrężnica esowatą ma dość dużą krezkę, dzięki czemu łatwo zmienia swoje położenie. Okrężnica esowatą przechodzi bez wyraźnej granicy w odbytnicę. Długość jelita grubego wynosi 1,5-2 m, długość odbytnicy około 11 cm, w tym około 5 cm to zwieracze - zewnętrzny i wewnętrzny odbytu. Powyżej zwieraczy odbytnica tworzy tzw. bańkę odbytnicy.
Całe jelito grube jest unerwione przez wegetatywny układ nerwowy, który w sposób ciągły (tj. poza naszą świadomością) sprawuje nadzór nad jego pracą. Tylko końcowa część jelita (bańka odbytnicy, odbyt i zwieracze) podlegają naszej świadomej kontroli.
Niekiedy nadmierna i nieuzasadniona ingerencja świadomości człowieka w jego fizjologię prowadzi do negatywnych skutków - np. częste opóźnienie procesu defekacji prowadzi w końcu do osłabienia bodźców nerwowych, częstych zaparć wraz z ich niekorzystnymi skutkami.
Neurony śródścienne unerwiają komórki mięśni gładkich jelita i otrzymując informacje z różnych receptorów błony śluzowej powodują ruchy jelita grubego.
Aktywność motoryczna jelita grubego jest dość skomplikowana. Nie jest to bowiem tylko „kiszka" , przez, którą muszą przejść resztki pokarmu. Resztki poddawane są w okrężnicy różnym procesom i aby cała treść pokarmowa została właściwie przekształcona okrężnica wykonuje różne skurcze:
- skurcze okrężne - w wielu różnych miejscach, ok. 2 min
- odcinkowe - obejmują wypukłości haustralne, przemieszczenie zawartości w obu kierunkach
- skurcze perystaltyczne - okrężny skurcz okrężnicy 20 cm/min
- ruchy masowe - kilka razy dziennie. segment długości 20-30 cm, 1/2 min.nasilają się po spożyciu pokarmu szczególnie w godzinach rannych
Przepływ pokarmu
- po 6 godz. wpływa do okrężnicy
- po 9 - 12 godz. wypełnia poprzecznicę
- po 13-17 godz. dociera do esicy
- po 24 godz. wypełnia się odbytnica
Do jelita grubego wlewa się ok. 1,5 litra treści pokarmowej na dobę, z tego ok. 90 % wody i elektrolitów wchłania się, co zapobiega odwodnieniu i zaburzeniom elektrolitowym (np. brak potasu -skurcze mięśni). Jelito grube ma dużą pojemność resorpcyjną i może wchłaniać nawet do 3 l wody na dobę. Treść wpływająca do jelita zostaje w nim wymieszana ze śluzem produkowanym przez gruczoły śluzowe. Wydzielanie śluzu następuje w wyniku ucisku i rozciągania sciany okrężnicy. .
W okrężnicy znajdują się bakterie (pałeczki Escherichia coli, Aerobacter aerogenes, Clostridium welchii – pałeczki zgorzeli gazowej) . Liczba bakterii zwiększa się w miarę oddalania się od zwieracza krętniczo-kątniczego. O ich ilości mówi fakt, że ilość bakterii wydalanych z kałem może przekroczyć 30% masy jego stałych składników. Bakterie jelitowe można podzielić na korzystne i niekorzystne dla człowieka. Korzystne przyśpieszają proces trawienia produkując enzymy, które rozkładają niestrawione wcześniej: białka – do peptydów i aminokwasów, tłuszcze i skrobię na prostsze, przyswajalne związki. Bakterie te produkują również witaminy, m.in. witaminę K, B 12, biotynę, kwas pantotenowy, kwas foliowy i kwas nikotynowy .W trakcie procesów trawienia jelitowego powstają również gazy, jak metan, wodór, dwutlenek węgla, które wydalane są na zewnątrz lub wchłaniane z jelit do krwi. W jelicie grubym jest również wytwarzany i wchłaniany amoniak, który jest on produktem przemiany białka. Przy nieprawidłowo funkcjonującej „leniwej" okrężnicy, zalegające w niej zbyt długo treści gnijąc tworzą środowisko sprzyjające rozrostowi szkodliwej flory bakteryjnej. Bakterie te rozwijając się wytwarzają związki toksyczne, zatruwające nasz organizm. Proces ten określamy mianem toksemii. Związki toksyczne powstające w trakcie procesów rozkładu w jelicie grubym nie szkodzą nam, jeśli są na bieżąco usuwane. Jeśli jednak wskutek nieprawidłowej pracy jelita następuje ich gromadzenie się, wówczas przenikają one przez ściankę jelita do krwi i wywołują liczne stany chorobowe. Przetrawione treści przechodzą przez jelito zstępujące, gdzie wchłaniana jest woda do esicy a następnie do odbytnicy. Zakończenia nerwowe sygnalizują do mózgu uczucie parcia i w tym momencie możemy decydować o swoim zdrowiu.
| skład | % całkowitej wagi |
|---|---|
| woda | 75 |
| substancje stałe | 25 |
| skład | % całkowitej ilości substancji stałych |
|---|---|
| celuloza i inne włókna ulegające trawieniu | różny |
| bakterie | 30 |
| substancje nieorganiczne (głównie wapń i fosforany) | 15 |
| tłuszcze i pochodne tłuszczów | 15 |
| złuszczone komórki błony śluzowej śluz i małe ilości enzymów trawiennych | 5 |
Jelito człowieka dorosłego często wypełnione jest kamieniami kałowymi, zaskorupiałymi resztkami nie strawionych pokarmów i gnijącymi resztkami pokarmów. Okrężnica przystosowana jest do przetwarzania ok.2,5 kg pożywienia jednorazowo. Gdy limit ten jest przekroczony układ mięśniowy nie jest w stanie utrzymać zbyt dużego ciężaru. Jelito jest rozciągnięte, jego mięśniówka osłabiona i pogarsza się motoryka. Szczególnie dotyczy to jelita poprzecznego, które zaczyna zwisać lub opadać.
Niestrawione resztki pokarmowe pozostają w okrężnicy coraz dłużej. Powstające środowisko sprzyja rozwojowi niekorzystnej flory bakteryjnej, która produkuje przenikające do krwi toksyny. Stan taki nazywamy toksemią.
Warto sobie uświadomić, jak duża liczba toksycznych produktów (wypisane poniżej) odpadowych powstaje w jelicie grubym:
- aminiak
- kadaweryna
- agmatyna
- fenol
- indol
- muskaryna
- siarkowodór
- botulina
- indykan
- krezol
- urobilina
- tioglobina
- kwas mlekowy
- metanotiol
- putrescyna
Toksyny te, jeśli nie są na bieżąco usuwane z organizmu, a tak się dzieje w przypadku niesprawnej okrężnicy zatruwają nasz organizm co manifestuje się w różnych objawach i schorzeniach.